μαχαίρι στον μικροαστισμό

ο γιάννης οικονομίδης με αφορμή τη νέα του ταινία, μαχαιροβγάλτης, συνομιλεί με τον σύλλα τζουμέρκα* @ Μοτέρ #19, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2010


Σύλλας Τζουμέρκας: Ο Μαχαιροβγάλτης είναι γεμάτος ξεπεσμένη βιομηχανία, ποδόσφαιρο και τηλεόραση.
Γιάννης Οικονομίδης Αυτό είναι ένα περιβάλλον που παίζει πάντα μέσα στις ταινίες μου. Είναι το φόντο της καθημερινότητας του σύγχρονου Έλληνα, η οποία περνάει σε δεύτερο επίπεδο. Αν αναρωτηθείς ποια είναι η καθημερινότητά μας θα διαπιστώσεις ότι είναι το καφενείο, το ποδόσφαιρο, ο τζόγος. Ένα διαρκές σαχλολόγημα, γενικώς και αορίστως και βέβαια, η τηλεόραση που περνά όλη τη σύγχρονη κουλτούρα αυτού του τόπου.

Μιλάς για τα σπίτια που έχουν μέρα-νύχτα ανοιχτή την τηλεόραση.
Μα, είναι παντού. Πας σε καφενεία έχουν τηλεόραση, πας να κουρευτείς υπάρχει τηλεόραση, πας  σε εμπορικά μαγαζιά υπάρχει τηλεόραση. Είναι παντού και περιττό να πούμε ότι κάθε σπίτι έχει τρεις–τέσσερις τηλεοράσεις. Μέσα από την τηλεόραση βγαίνει και η κουλτούρα του τώρα, ο πολιτισμός μας.

Εσύ έχεις τηλεόραση;
Ναι, απλά έχω καταφέρει, τα τελευταία δυο-τρία χρόνια, να μην την ανοίγω καθόλου. Μόνο όταν υπάρχει κάποια ταινία που με ενδιαφέρει ή για να δω ειδήσεις. Είχα κολλήσει κι εγώ πριν, με το που ξύπναγα την άνοιγα. Θεωρώ όμως ότι μέσα από όλο αυτό το σκηνικό βγαίνει και χιούμορ. Είναι δίπολο, φρικαλέο και γελοίο μαζί.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η τηλεόραση γίνεται μάρτυρας σε τρομακτικά ιδιωτικές στιγμές. Είναι εκεί ανοιχτή και σε βλέπει οτιδήποτε κι αν κάνεις. Παρακολουθεί τι κάνουν οι άνθρωποι στα σπίτια τους, στο κρεβάτι τους. Στην ταινία σου, η τηλεόραση είναι μάρτυρας σε όλες αυτές τις στιγμές των ηρώων.
Το θέμα είναι όλα αυτά να περνάνε χωρίς να φαίνονται σεναριακά φορετά. Να περνάνε απλά και να μη σηκώνουν αμφισβήτηση, να μη φαίνονται επί τούτου βαλμένα.

Υπάρχουν περιπτώσεις που δεν τα βάζουμε εμείς με το ζόρι, αλλά τα βάζει η πραγματικότητα.
Ναι, αλλά βλέπεις σε αρκετές ταινίες ότι τέτοιου είδους στοιχεία είναι επί τούτου βαλμένα, γιατί προέχει να εξυπηρετηθεί ένα σεναριακό ιδεολόγημα, παρά η πραγματικότητα. Εγώ δεν προγραμματίζω ποτέ τι κομμάτια από την τηλεόραση θα μπουν στην ταινία. Κατά το γύρισμα κάνω ζάπινγκ και τραβάω ότι τύχει να παίζει εκείνη την ώρα.

Και όσον αφορά την ξεπεσμένη βιομηχανία που λέγαμε πριν;
Η Πτολεμαΐδα δεν έχει παίξει ποτέ στον ελληνικό κινηματογράφο. Η βιομηχανική Ελλάδα, αυτή η μπίχλα, δεν έχει εμφανισθεί στον κινηματογράφο, με τον τρόπο που πιστεύω ότι θα έπρεπε να έχει περάσει. Μου άρεσε η ιδέα ο ήρωας να έρχεται στη δηλητηριασμένη μεγαλούπολη, την Αθήνα, από ένα επίσης δηλητηριασμένο χωριό Δηλαδή το μέρος από το οποίο ξεκινά και έρχεται, ο τόπος καταγωγής του, τον οποίο αφήνει πίσω του, να είναι ένα δηλητηριασμένο περιβάλλον.

Το έχεις νιώσει αυτό για σένα προσωπικά; Ότι έρχεσαι από ένα δηλητηριασμένο περιβάλλον σε ένα επίσης δηλητηριασμένο;
Όχι, δεν είναι προσωπικό με αυτόν τον τρόπο. Ισχύει για τον ήρωα.

Στο λέω γιατί εγώ που είμαι από τη Θεσσαλονίκη, το νιώθω συχνά.
Το ενδιαφέρον στην περίπτωση του ήρωα της ταινίας είναι η έλλειψη διαφυγής. Έρχεται στη μεγάλη πόλη και δεν αλλάζει τίποτα. Τα ίδια σκατά δηλαδή.

Ποιον ήρωα αγάπησες περισσότερο και ποιόν μίσησες στον Μαχαιροβγάλτη;
Είναι πολύ δύσκολο να σου πω. Διαχρονικά σε όλες μου τις ταινίες οι ήρωες είναι ενδεχομένως απίστευτα μαύροι και σκοτεινοί αλλά είναι και απίστευτα βλάκες και γελοίοι. Είναι επικίνδυνοι και θλιβεροί αλλά είναι και αστείοι. Τα συναισθήματά μου είναι αμφίθυμα, και τους συμπαθώ και τους αντιπαθώ και τους γουστάρω και δεν τους γουστάρω, και τους αγαπώ και τους σιχαίνομαι. Σαφώς όμως και στο σενάριο και μέσα στη δραματουργία και στην ιδεολογία των ταινιών, η ματιά μου είναι κριτική πάνω τους.

Ξεκινάς από το σενάριο και έχεις έναν ήρωα τον οποίο έχεις ήδη κρίνει ξέρεις τι θεωρείς καλό και τι άσχημο πάνω του ή αυτό αλλάζει κατά τη δημιουργία της ταινίας;
Δεν είναι εύκολο να αλλάζεις τον ήρωα, γιατί μετά παρεκκλίνεις από το σενάριο και από αυτό που θέλεις να πεις. Αυτό που λες έχει ενδιαφέρον να το αιχμαλωτίσεις στην ταινία, γιατί έχει να κάνει με τη συνθετότητα της ζωής. Η ζωή είναι σύνθετη, είναι περίπλοκη, όσο είναι και απλή. Όλο αυτό που λέμε εντάσσεται στην ανθρωποκεντρική ματιά που πιστεύω ότι την έχω στις ταινίες μου. Σε καμία περίπτωση δεν αντιμετωπίζω τους ήρωές μου σαν πειραματόζωα, σαν εντομολόγος πάνω από τον δοκιμαστικό σωλήνα. Μένω κοντά στη θερμοκρασία τους και από εκεί και πέρα, οι ήρωες των ταινιών μου είναι αυτοί που είναι. Κουβαλάνε ιδεολογήματα, κοινωνικά χαρακτηριστικά, πολιτική στάση ζωής απέναντι στα πράγματα. Κουβαλάνε συγκεκριμένα συναισθήματα, ψυχολογίες και αυτό πρέπει να τηρηθεί. Ξεκινούν από το Α και πρέπει να πάνε στο Β, στο Γ… να εξελίσσονται, ο πυρήνας τους όμως πρέπει να είναι ακριβής. Με αυτά τα δεδομένα, θα έλεγα ότι και στις τρεις ταινίες μου, λέω ιστορίες με τύπους που μάλλον αντιπαθώ. Ιστορίες με τύπους που μάλλον σιχαίνομαι, που μάλλον θεωρώ επικίνδυνους που θεωρώ υπεύθυνους για το χάλι αυτού του τόπου. Και δεν βρίσκω και άλλο νόημα για να κινητοποιηθώ και να κάνω ταινία.

Ναι αλλά υπάρχει ένα ζήτημα κοινωνικής τάξης εδώ. Αυτοί είναι οι υπεύθυνοι. Οι μικροαστοί προς τα κάτω. Γιατί αυτοί είναι το θέμα στις ταινίες σου.
Παντού είναι οι υπεύθυνοι. Αλλά εγώ αυτό γνωρίζω, γι’ αυτό μιλάω. Θα ένιωθα πολύ άβολα να μιλήσω για τα σκατά των πάνω στρωμάτων, γιατί δεν έχω τις αντίστοιχες εικόνες δεν έχω ακούσματα, δεν έχω αναφορές. Δεν θα είχα από που να πιαστώ για να γράψω ένα σενάριο, που να πατήσω. Ενώ το άλλο είναι η ζωή που ζω, είμαι ριγμένος και εγώ εκεί μέσα. Και αυτοί οι τύποι σε μεγάλο βαθμό κουβαλούν και κομμάτια δικά μου. Είναι το πρόσωπο του δημιουργού που, ενδεχομένως αντιπαθεί και ο ίδιος και θέλει να το εκθέσει για να το φωτίσει και να λυτρωθεί μέσα από αυτή τη διαδικασία. Δεν είναι ότι εγώ στέκομαι έξω απ’ αυτή την ιστορία. Οι χαρακτήρες στις ταινίες μου είναι, σε μεγάλο βαθμό κομμάτια δικά μου.

Αυτό που μου άρεσε πολύ στο Σπιρτόκουτο και σταδιακά βλέπω μια αλλαγή στον τρόπο που το χρησιμοποιείς είναι ότι οι ήρωές σου βρίζουν πολύ και το κατευχαριστιούνται. Νομίζω όμως ότι η ματιά σου σ’ αυτό το ζήτημα σταδιακά σκληραίνει πολύ. Ειδικά στην τελευταία μου φάνηκε ότι το δείχνεις πολύ πιο σκοτεινό το φαινόμενο. Δηλαδή το ζήτημα δεν είναι η ηδονή της βρισιάς. Η λεκτική βία εδώ είναι για πρώτη φορά πολύ περισσότερο βία και σχεδόν καθόλου ηδονή. Έχει αλλάξει κάτι και σε σένα;
Νιώθω ότι σε κάθε ταινία, ένας σκηνοθέτης, ένας δημιουργός προσπαθεί να εξερευνήσει καινούρια πεδία. Αν είναι να παραμένεις ίδιος άνθρωπος μην κάνεις ταινίες Στον Μαχαιροβγάλτη ήθελα να δουλέψω πάνω στην υφέρπουσα βία, με πιο μεγάλες σιωπές σε αυτό που δεν λέγεται αλλά υπαινίσσεται στο χρόνο, σ’ αυτό που κουβαλάει ένταση χωρίς να το δηλώνει, τους ήρωες που δεν φωνάζουν και μιλούν χαμηλά αλλά τώρα είναι πιο σκληροί πιο βίαιοι και κακοί περισσότερο σκοτεινοί. Η εικόνα να μιλάει πιο πολύ. Ήθελα να βγάζει ερημιά βία, καταστροφή, θλίψη. Αυτά ήταν που ήθελα να παλέψω στον Μαχαιροβγάλτη. Μια διάθεση πιο μπλουζ, σε αντίθεση με την Ψυχή που ήταν πιο πανκ, αν μιλούσαμε με μουσικούς όρους.

Στο κέντρο της ταινίας είναι ένα love story, ένα ερωτικό τρίγωνο.
Δεν θα το έλεγα έτσι. Δεν είναι μια ιστορία πάθους. Δεν νομίζω ότι επικεντρώνεται στο πάθος. Είναι η διαδρομή αυτού του ανθρώπου, ο οποίος είναι λίγο πολύ ένα τίποτα. Είναι ανόητος είναι τεμπέλης λίγο άδειος..

…και σπαρακτικά μόνος.
Μόνος και γεμάτος ζήλια. Όλοι οι ήρωες στην ταινία αισθάνονται τη μοναξιά. Θα έλεγα ότι η ιστορία της ταινίας είναι η μικρή βολτούλα αυτού του ανθρώπου, ο οποίος χωρίς να καταλάβει καλά καλά τι επιλογές έχει κάνει και τι πράξεις έχει επωμιστεί βγαίνει στο φως με το δικό του τρόπο. Βγαίνει η ζωή του προς τα έξω, μέσα από τη σχέση του με την Γωγώ με την οικογένεια. Και όλη αυτή η διαδρομή έχει πάρα πολλά στοιχεία του πως τα πράγματα ξεδιπλώνονται στη σύγχρονη Ελλάδα, πως οι άνθρωποι τα καταφέρνουν και φτιάχνονται, και το κυριότερο φτιάχνονται με απουσία συνείδησης. Μιλάμε για έναν κόσμο που κινείται στην επιφάνεια των πραγμάτων. Δεν έχει το παραμικρό βάθος αυτό το πράγμα και αυτοί οι άνθρωποι ενίοτε γίνονται εξαιρετικά επικίνδυνοι. Είναι αυτό που λέμε ο μαχαιροβγάλτης της διπλανής πόρτας που όλοι μας κρύβουμε από έναν. Βλέπεις την ταινία και αναρωτιέσαι ποια είναι τα σκυλιά στην πραγματικότητα. Τα σκυλιά σκυλιά ή οι ήρωες Είναι το αίσθημα «εγώ να κάνω τη δουλειά μου, ότι κι αν γίνει».

Το θεωρείς κακό αυτό;
Το θεωρώ κακό στη βάση που αυτό είναι μέσα σε έναν άκρατο αμοραλισμό έναν άκρατο τυχοδιωκτισμό και ωχαδελφισμό και όταν αυτό το πράγμα πατά πάνω στη ζωή του άλλου με τρόπο βίαιο και πρόστυχο. Στην ουσία μιλάμε για μια κατάσταση ζούγκλας πια. Δεν υπάρχει ούτε το συγγενικό αίμα, ούτε τίποτα. Στ’ … μας όλα. Μια αβάσταχτη φρικαλέα ελαφρότητα. Και είναι αυτό που εγώ βλέπω να συμβαίνει στη ζωή μας. Από τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους όπως ο ήρωας μέχρι τους μεγάλους και τρανούς.

Πες μου τρία φοβερά για σένα νεοελληνικά προβλήματα.
Το πρώτο είναι ότι, σαφώς έχουμε ένα σοβαρό πρόβλημα ταυτότητας. Χρόνια τώρα υπάρχει κρίση ταυτότητας μη σου πω ότι υπάρχει από τότε που δημιουργήθηκε το ελληνικό κράτος. Υπάρχει μέσα στον καθένα μας και μας επηρεάζει αναλόγως δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε, δεν το έχουμε ξεκαθαρίσει ακόμα. Το δεύτερο είναι ότι το ελληνικό κράτος είναι κράτος κατ’ επίφαση και κατ’ όνομα, αλλά όχι κατ’ ουσία. Δεν υπάρχει κράτος. Το ομολογεί ο καθένας μας. Και το τρίτο είναι ότι από την εποχή της Χούντας και μετά έχει «φάει» μεγάλο εκμαυλισμό ο Έλληνας. Έχει χαλάσει, έχει διαφθαρεί σε βαθιά σημεία του πνευματικού του DNA.

Θα προσέθετα σε αυτά την ακυριολεξία και σε προσωπικό και σε πολιτικό επίπεδο. Θες να πεις «άντε γαμήσου» και λες «ευχαριστώ», εννοείς «θα σας κλέψω» και λες «θα σας στηρίξω», και αυτό είναι τρομερό πρόβλημα σε μια κοινωνία. Το αναφέρω γιατί υπάρχει μια σκηνή στην ταινία – η σκηνή που μ’ άρεσε περισσότερο- στην οποία η Γωγώ κλαίει στο κρεβάτι και τη ρωτά ο ήρωας «Γιατί κλαις;», κι αυτή απαντά, πολύ διφορούμενα, «από χαρά». Νομίζω ότι η Μαρία Καλλιμάνη έχει παίξει εκπληκτικά αυτή την ακυριολεξία. Την απόλυτη ακυριολεξία που ξεκινά από το κρεβάτι και φτάνει στη Βουλή και σε όλη τη δημόσια σφαίρα.
Δεν θα γίνουμε καλύτεροι αν δεν καταλάβουμε ποιοι είμαστε, αν δεν δούμε σε βάθος τον χειρότερό μας εαυτό. Αν δεν φάμε τα σκατά μας δεν πρόκειται να προχωρήσουμε. Αυτό απαντώ και σε αυτούς οι οποίοι εκφράζουν δυσαρέσκεια για τις ταινίες μου. Και αν θέλεις αυτή είναι και η υποχρέωσή μας ως καλλιτέχνες.

Βλέποντας το Σπιρτόκουτο όταν βγήκε στις αίθουσες, ένιωσα ότι η συνεργασία σου με τον Ερρίκο Λίτση, έφερε μια μεγάλη αλλαγή στους ανδρικούς χαρακτήρες. Έδιωξε την πόζα των ανδρικών ρόλων του ‘80 και του ’90, που οι άντρες ήταν οι ωραίοι, οι διανοούμενοι, οι αισθηματίες, τα καλά ή κακά λαϊκά παιδιά, οι πανηλίθιοι πετυχημένοι σαραντάρηδες με το δικαίωμα στη ζωή και τον έρωτα, και ο ανδρικός ρόλος απέκτησε πραγματικά θέματα, αληθινή αγωνία, προβλήματα. Υπερασπιστήκατε το φύλο μας, εκθέτοντάς το. Βλέπω ότι σε αυτή την ταινία φτιάχνεις με τον Στάθη Σταμουλακάτο ένα νέο ήρωα. Τι διαφορά έχει;
Έγινε με την ίδια λογική. Η ιδέα ήταν πάντα αυτή: όχι golden boys του ελληνικού σταρ σύστεμ, όχι στερεότυπα, ωραίο σώμα, ομορφιά. Είναι στην ίδια λογική όπως και ο Ερρίκος. Αυτό υπάρχει σε όλες μου τις ταινίες. Συνειδητά δουλεύω πάνω στο να σπάσω τα διάφορα κλισέ και τα στερεότυπα με τα οποία μας έχουν πρήξει. Και στις επιλογές μου στους ηθοποιούς, ανδρικούς και γυναικείους. Π.χ. η Μαρία Ναυπλιώτου στην Ψυχή στο Στόμα. Το στερεότυπο είναι όμορφη γυναίκα, όμορφη ψυχή. Στην Ψυχή ήταν μια γυναίκα όμορφη απ’ έξω, πανούκλα από μέσα. Αυτά τα στερεότυπα θέλω να χτυπήσω, και στους ρόλους και στις επιλογές μου πίσω από τη μηχανή.

*Ο Σύλλας Τζουμέρκας σπούδασε θέατρο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σκηνοθεσία κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου και, μέσω ανταλλαγής, στο Ινστιτούτο Μέσων και Αναπαραστατικών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Έχει σκηνοθετήσει δυο μικρού μήκους: Τα μάτια που τρώνε (επίσημη συμμετοχή Φεστιβάλ Καννών 2001, Βραβείο της Επιτροπής Φεστιβάλ Κάρλοβι Βάρι) και Βροχή (1ο Κρατικό Βραβείο ταινίας μικρού μήκους 2002.) Η Χώρα προέλευσης, η πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, βρίσκεται στο στάδιο του post production.

Advertisements

3 Σχόλια to “μαχαίρι στον μικροαστισμό”

  1. Παλιοζιγκουλάγκουλας Says:

    Πολύ ωραία συνέντευξη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: