Η διεύθυνσή μου είναι Α3840 28F. Πετώ πάνω από τη χώρα και η σκέψη μου είναι στον «Μαχαιροβγάλτη» του Οικονομίδη. Ίσως γιατί από την Πτολεμαΐδα στα Άνω Λιόσια η διαδρομή του Νίκου στην ταινία μοιάζει με την αστική Παντοπία που βλέπω από ψηλά. Το τέλος του εξωτερικού χώρου είναι γεγονός. Τίποτα δεν αλλάζει.
Είδα την ταινία σε δοκιμαστική προβολή, στο μοντάζ. Ο τίτλος «σκάει» στην αρχή, για να ξεσκαρτάρει όσους ήρθαν για να δουν ένα “who-done-it”. Καταλαβαίνεις αμέσως ότι κάπου -προς το τέλος- θα πέσει μαχαιριά. Αλλού παίζεται το παιχνίδι…
Η φωτογραφία της, κοφτερό ασπρόμαυρο που τεμαχίζει τους χρόνους και τους χώρους, που ομογενοποιεί τη νεοελληνική ασχήμια, υπαινίσσεται μια ομορφιά που δεν πρόκειται να χαριστεί σε κανένα μας. Όλα εσωτερικά, σκληρά και αλλόκοτα όμορφα. Η Ελλάδα που δεν αλλάζει στο επόμενο καρέ, όσο κι αν αυτό έχει γυριστεί χιλιόμετρα μακριά. Το κάδρο ακίνητο, αδέκαστο, ο αφηγητής επιμελημένα άφαντος. Καθώς κυλά η ταινία, γίνεσαι εσύ ο αφηγητής.
Ο Νίκος αδιαπέραστος, αδιαφανής, πότε βλοσυρός, πότε θυμωμένος, ένας χαρακτήρας που δεν θα ήθελες να ταυτιστείς. Που σου είναι οικείος παρόλα αυτά, που θα μπορούσε να είναι κάποιος που ξέρεις.
Ο Μαχαιροβγάλτης είναι μια ταινία υπέρβασης. Ξεκινά με την απαρίθμηση αλλεπάλληλων εγκλεισμών. Ο Νίκος είναι κλειδωμένος μέσα σε πολλά: στην άθλια γενέθλια πόλη του, στην ανεργία του, στην προσωπική του φτώχεια, στην καφρίλα. Η προτροπή του θείου του να κατέβει στην Αθήνα ακούγεται σωτήρια. Αποδεικνύεται άλλη μια λούμπα. Ο Νίκος ζει στο σκοτάδι, ντύνεται το σκοτάδι, γίνεται το σκοτάδι και μετά το υπερβαίνει. Και μαζί μ’ αυτόν κι ο θεατής.
Δεν θα πω άλλα για τη πλοκή. Θέλω να πω μόνο πως η τρίτη ταινία του Γιάννη είναι για μένα η καλύτερη. Γιατί καταφέρνει στην εντέλεια αυτό που μου φαίνεται πως ήθελε πάντα ο δημιουργός της: όχι απλώς να δει κανείς, αλλά να υποστεί, να νιώσει κάτι χειροπιαστό στα σωθικά του. Με μια κινηματογραφική γλώσσα απότομη, με ευθύτητα που κατακεραυνώνει, με ηθοποιούς αυθεντικά ταλέντα, με χαρακτήρες απρόσιτους κι όμως συγγενικούς με μας, με χιούμορ που σπάει κόκκαλα, με σιωπές που καίνε, καταφέρνει την πιο ενδελεχή απεικόνιση του νεοελληνικού μηδενισμού που έχουμε δει στο πανί τα τελευταία χρόνια. Ο Οικονομίδης βουτάει εκεί που οι περισσότεροι Έλληνες σκηνοθέτες φοβούνται ότι δε θα βρουν τίποτα και σε οδηγεί μπροστά σ’ αυτό που είναι πλέον το σύγχρονο πρόσωπο του παγκόσμιου αυτισμού. Να λοιπόν γιατί πιθανά το πρόσωπο του Άλλου στην ταινία, του «Νίκου», μπορεί να σου φαίνεται οικείο. Γιατί θα μπορούσε να είναι το δικό σου.
Τάσος Λάγγης, 10 Νοέμβρη, 2009
Ο Στάθης Σταµουλακάτος, ο Βαγγέλης Μουρίκης και η Μαρία Καλλιµάνη σε σκίτσο του Πέτρου Ζερβού.
